Aristotele - Logica Disputatio - 1693

LE GEOMETRIE VAN ARISTOTELES : ILLUSTRATED MANUSCRIPT IN FRANCE DURING THE SUN KING
Dit fascinerende Franse manuscript uit 1693 vormt een zeldzaam tastbaar getuigenis van de ontwikkeling van de Europese filosofie aan het eind van de zeventiende eeuw. Geschreven in het Latijn en gewijd aan het verdiepen van de logica, documenteert het de loop van het filosofische denken, vóór de opkomst van de Verlichting. Het belang ervan ligt niet alleen in de theoretische inhoud, maar ook in de uitzonderlijke manuscrikte visuele opmaak die abstracte concepten omzet in figuren, diagrammen en visuele schema’s van grote doeltreffendheid. In een tijd waarin de aristotelisch-scholastieke traditie begon te worstelen met de ideeën van Descartes en de nieuwe wetenschappen, toont dit werk hoe kennis bleef worden doorgegeven via disputen, demonstraties en strenge logische structuren. Het is een document van buitengewoon belang voor de geschiedenis van onderwijs, filosofie en de Franse jezuïeten cultuur.
REASONS FOR COLLECTING
* Originele filosofische manuscriptiekalibratie en geolokaliseerde datum.
* Zeldzaam getuigenis van de ontwikkeling van logica in Frankrijk in de zeventiende eeuw.
* Aanwezigheid van logische figuurtjes en didactische manuskriptuitrusting.

MARKET VALUE
Manuscripten uit de zeventiende eeuw zijn tegenwoordig aanzienlijk rarer dan tijdgenoot uitgegeven handboeken, aangezien het merendeel van de exemplaren die in universiteiten werden gebruikt, verloren is gegaan. De aanwezigheid van originele logische diagrammen en een nauwkeurige datering vergroot de collectie-waarde van dit volume aanzienlijk. Vergelijkbare exemplaren komen op de internationale antiquarische markt relatief zeldzaam voor en kunnen doorgaans worden geprijsd tussen € 2.500 en € 4.000, met mogelijke hogere waarden wanneer met zekerheid het college, de docent of de academische context van herkomst kan worden vastgesteld.

PHYSICAL DESCRIPTION AND CONDITION
Latijns manuscript op papier. 284 handgeschreven pagina’s. Agen (Frankrijk), 1693. Originele halfleren ruggengraad op volledig perkamenten kaft. Talrijke logische diagrammen en didactische figuren ingebed in de tekst. Gelige, met vlekken en af en toe inktvlekken. Authentiek, volledig en goed bewaard exemplaar. Bij oude boeken en manuscripten met een lange geschiedenis kunnen zich enkele onvolkomenheden voordoen die niet altijd in de beschrijving zijn opgenomen. Deze sectie bevat AI-visualisaties. Raadpleeg de originele foto’s om de werkelijke conditie van het object te verifiëren. De afbeeldingen maken integraal deel uit van de beschrijving.

FULL TITLE AND AUTHOR
Logica. Disputatio Proemialis.
Manuskript in het Latijn, anoniem.
Agen, Frankrijk, 1693.
Pp. 284 manuscripte.

CONTEXT AND SIGNIFICANCE
De Disputatio Proemialis is de typische scholastische vorm van de filosofische dialoog tussen de zestiende en zeventiende eeuw.
De structuur volgt doorgaans een zeer strikt schema:
Quaestio (de kwestie)
Het te bespreken probleem wordt geformuleerd, bijvoorbeeld: "An logica sit scientia?" (Is logica een wetenschap?).
Definitiones
De fundamentele begrippen van de kwestie worden nauwkeurig gedefinieerd.
Distinctiones
De noodzakelijke onderscheidingen worden geïntroduceerd om ambiguïteiten te voorkomen en de betekenis van concepten te verduidelijken.
Argumenta pro
De voor-argumenten voor een bepaalde stelling worden gepresenteerd.
Argumenta contra
De bezwaren en tegenstellende stellingen worden gepresenteerd.
Responsio o Determinatio
De juiste oplossing van de kwestie wordt gesteld.
Solutio Objectionum
Op elk bezwaar wordt individueel gereageerd.

Logica vormde de basis van de hele Europese filosofische vorming. Hier vinden we de regels van correct redeneren door middel van de studie van Aristotelische categorieën, propositions en syllogismen. Dit manuscript documenteert die filosofische route in een cruciale fase van de geschiedenis van het Europese denken, toen de scholastieke traditie nog domineerde, maar werd uitgedaagd door de innovaties van de cartesiaanse filosofie. Bijzonder interessant is het beroemde schema van het vierkant der opposities, dat de relaties tussen universele en particuliere, bevestigende en ontkennende proposities visualiseert en zo concepten die anders complex zouden zijn direct begrijpelijk maakt. Het werk vertegenwoordigt daarmee een waardevolle getuigenis van de filosofie van de Grote Eeuw.

BIOGRAPHY OF THE TRADITION
De logische traditie die hier wordt voorgesteld, wortelt in de Organon van Aristoteles en bij de grote middeleeuwse commentatoren. Door de Europese universiteiten en religieuze collegia, in het bijzonder de jezuïeten, werd de aristotelische logica de gemeenschappelijke taal van de westerse intellectuele cultuur. Nog aan het einde van de zeventiende eeuw, toen Descartes’ ideeën en de wetenschappelijke revolutie het Europese intellectuele landschap begonnen te veranderen, bleef de filosofische vorming gebaseerd op disputen, definities en door scholastiek geërfde demonstraties.

MANUSCRIPT HISTORY AND CIRCULATION
Gedateerd 1693 en gelokaliseerd in Agen, een belangrijk cultureel centrum in het zuidwesten van Frankrijk, lijkt het manuscript te zijn bedoeld voor een verdieping in de filosofie van Aristoteles. De nauwkeurigheid van het schrijven, de strikte structuur van de disputen en de kwaliteit van de diagrammen suggereren een bovenniveau-cultuur. Veel soortgelijke manuscripten verdwenen in de achttiende eeuw, geleidelijk vervangen door handboeken gedrukt in druk. Het overleven van een volledig en geïllustreerd exemplaar zoals het hier presenteert, is derhalve bijzonder significant.

CONTEXT OF THE ILLUSTRATIONS
De diagrammen in het volume vormen een van de meest fascinerende elementen van het werk. Zij behoren tot de lange traditie van figurae logicae, ontwikkeld in de Middeleeuwen en verfijnd in het moderne scholastische onderwijs. Door middel van geometrische constructies, conceptuele bomen en oppositiestambomen transformeerden deze afbeeldingen het abstracte redeneren in een visuele representatie die direct te begrijpen is. Deze pedagogische instrumenten anticiperen in zekere mate op moderne technieken voor informatievisualisatie en getuigen van het belang dat werd gehecht aan visueel geheugen in de filosofische scholing van de klassieke periode.

BIBLIOGRAPHY AND REFERENCES
Prantl, Carl von, Geschichte der Logik im Abendlande, vol. IV, Leipzig, 1870, pp. 1-385.
Kneale, William – Kneale, Martha, The Development of Logic, Oxford, Clarendon Press, 1962, pp. 229-307.
Ashworth, E. J., Language and Logic in the Post-Medieval Period, Dordrecht, Reidel, 1974.
Lohr, Charles H., Latin Aristotle Commentaries, Renaissance Authors, Firenze, Olschki, vari voll.
Ong, Walter J., Ramus, Method and the Decay of Dialogue, Cambridge (MA), Harvard University Press, 1958.
Brockliss, Laurence, French Higher Education in the Seventeenth and Eighteenth Centuries, Oxford University Press, 1987.
Delumeau, Jean, La civilisation de la Renaissance et de l'âge classique, Paris, Arthaud, 1967.
Catalogue général des manuscrits des bibliothèques publiques de France, Paris, Imprimerie Nationale, vari voll.
Compayré, Gabriel, Histoire critique des doctrines de l'éducation en France, Paris, Hachette, 1883.
Lukács, Ladislaus, Monumenta Paedagogica Societatis Iesu, Roma, Institutum Historicum Societatis Iesu, vari voll.
ICCU – OPAC SBN, repertori manuscritti e cataloghi storici francesi relativi alla produzione scolastica e filosofica del XVII secolo.