Van Haecht/Barlandus - Hertoghen van Brabant - 1612

DE SIEGELKETTING VAN DE HEERSERS: DINASTIEKE ICONOGRAFIE EN ELITE-MEMORIE VAN DE NEDERLANDEN
Deze 1612-editie van Chroniicke vande hertoghen van Brabant vertegenwoordigt een van de meest voltooide redactionele constructies voor de opbouw van aristocratische identiteit in de Zuidelijke Nederlanden tijdens de Habsburgse periode. Het is niet slechts een kroniek, maar een echt instrument voor het representeren van macht, waarin de hertogelijke genealogie in een samenhangende visuele en narrationele keten wordt vertaald die het heden kan legitimeren door de monumentaliserende weergave van het verleden. De nobiltà van de hertogen van Brabant wordt hier niet alleen verteld maar getoond en tastbaar gemaakt door een systematische galerij van portretten, die fungeert als iconisch archief van de soevereiniteit. De Nederlandse versie van Laurens van Haecht, afgeleid van de Latijnse matrix van Barlandus, vergroot het publiek en versterkt het identiteitskarakter van het werk, en plaatst het in een culturele context waarin volkstaal, historisch geheugen en aristocratische bezinning in elkaar grijpen. De uitgave met Plantin-Moretus-adres uit 1612 bevestigt dit project en maakt het boek tot een representatief object voor een publiek dat zich bewust is van de symbolische waarde van afstamming en dynastieke continuïteit.
MARKTWAARDE
Voor een volledige exemplaar van de oplage uit 1612 situeert de markt, onder normale omstandigheden maar met onbeschadigde plates, het boek in een indicatieve bandbreedte van tussen de 800 en 1.500 euro.

FYSISCHE OMSCHRIJVING EN TOESTAND
Tijdgenoot bindwerk met geribbelde nerven, missen en tekenen van gebruik. Ex libris met de wapens van de familie Van Havre. Legenda geëtst onder het baronale wapen: “E. Van Havre”, wat hoogstwaarschijnlijk een Émile / Eugène / Engelbert aangeeft. Arendsvormige steunpunten in de heraldiek, als typologische kenmerken van adellijke rang, de adellijke kroon boven het schild, een complexe compositie met partitiedeling en genealogische symbolen. Tekst in gotische lettertype verdeeld over twee kolommen en een illustratief oppervlak bestaande uit een titelvignet en 42 full-page gravure-portretten van de hertogen van Brabant, gegraveerd met een sterk plastisch effect en bedoeld voor een sequentiële, bijna museale, lectuur. Brede vergeling, gebruikssporen. In oude boeken met een lange plurieseculaire geschiedenis kunnen bepaalde onvolkomenheden voorkomen die niet altijd in de beschrijving worden vermeld. Pagina’s: (2); 8nn; 232; 4nn; (2). Deze toevoeging bevat AI-visualisaties. Raadpleeg de oorspronkelijke foto’s om de feitelijke staat van het object te controleren. De afbeeldingen maken integraal deel uit van de beschrijving.

VOLLEDIGE TITEL EN AUTEUR
Chroniicke vande hertoghen van Brabant.
Antwerpen, Plantiinschen Winckel, 1612.
Laurens van Haecht Goidtsenhoven, Adrianus Barlandus.

KADER EN BETEKENIS
Het werk bevindt zich in het hart van de aristocratische cultuur van de Zuidelijke Nederlanden, waar dynastieke herinnering geen louter leerstuk is, maar een politiek instrument. De nobiltà van de hertogen van Brabant wordt opgebouwd als een ononderbroken lijn, een genealogische keten die de eeuwen doorheen loopt en het fundament vormt voor legitieme territoriale macht. In die zin fungeert Chroniicke als een retrospicieve speculum principis: het educueert de vorst niet, maar legt hem symbolisch vast, door hem in een visuele en historische continuïteit te plaatsen.
De opeenvolging van de 42 portretten is niet decoratief maar structureel: elke hertog wordt geïsoleerd, monumentaal gemaakt en ingebed in een cumulatieve vertelling die de opvolging omzet in een vorm van politieke eeuwigheid. De toewijzing aan het artistieke circuit van Otto van Veen en Jan II Collaert plaatst het project in een geletterde en humanistisch georiënteerde omgeving, waar beeld een instrument van kennis en tegelijk van propaganda is. De aanduiding “nae ’t leven” suggereert een claim op authenticiteit die de documentaire waarde van de effigies versterkt, ook al gaat het om ideale reconstructies.
Vanuit aristocratisch perspectief vervult het boek een essentiële functie: het zichtbaar maken van de nobility als incarnate continuïteit. Het gaat niet alleen om het bloed dat wordt doorgegeven, maar ook om het gezicht, de houding, de autoriteit. De lezer wandelt door een echte galerij van macht, waarin elk beeld de voorgaande bevestigt en versterkt, waardoor een coherente en overtuigende visuele herinnering ontstaat. In die zin anticipeert Chroniicke op vormen van moderne dynastieke representatie en kan het gelezen worden als een iconografische atlas van soevereiniteit over territorium.

BIOGRAFIE VAN DE AUTEUR
Laurens van Haecht Goidtsenhoven werd geboren in Mechelen in 1527 en overleed vermoedelijk in Antwerpen in 1603. Een figuur van de intellectuele en stedelijke kringen van de Zuidelijke Nederlanden, was hij auteur en vertaler die actief neervelde in de verspreiding van historische en antiquariële teksten in de volkstaal. Zijn werkplaats vindt plaats in een cruciaal moment van culturele transitie, waarin humanistisch weten stap voor stap toegankelijk werd voor een breed publiek. Chroniicke is zijn meest betekenisvolle bijdrage, die een Latijnse traditie omzet in een gedeeld identitair instrument.

BIOGRAFIE VAN DE OORSPRONKELIJKE AUTEUR
Adrianus Barlandus, geboren in Baarland in 1486 en overleden te Leuven in 1538, was een van de voornaamste humanisten van de Nederlanden. Professor aan het Collegium Trilingue en gesprekspartner van Erasmus, wijdde hij een groot deel van zijn oeuvre aan de geschiedenis van de Neder-landse provincies. Zijn historisch werk, gekenmerkt door humanistische strengheid en aandacht voor bronnen, vormt de basis waarop de Nederlandse versie van Van Haecht is ingeweven, die de verspreiding vergroot en de functie verandert.

DRUK-GESCHIEDENIS EN CIRKULATIE
De tekst is ontleend aan Ducum Brabantiae Chronica van Barlandus en kende een eerste in roman vorm geallokeerde versie in 1606, gedrukt te Antwerpen door Jan Baptista Vrients. De uitgave van 1612, verkocht bij de Plantiinschen Winckel door de Moretus, wordt algemeen beschouwd als tweede druk of nieuwe commerciële uitgave, met inhoudelijk vrijwel identiek maar met vernieuwde uitgeverlijke presentatie. Deze operatie getuigt van het succes van het werk en van zijn integratie in het netwerk van de grote plantijnse drukkerij, die de verspreiding en prestige ervan garandeert. De mogelijke verwerving van nog resterende Vrients-kopieën door de Moretus suggereert een materiële continuïteit naast literaire continuïteit. De lange circulatie van de gravures, hergebruikt in latere contexten, bevestigt de autonome waarde van de iconografische cyclus en zijn langdurige roem.

BIBLIOGRAFIE EN REFERENTIES
DBNL, Chroniicke vande Hertoghen van Brabant, fiche van het werk, identificatie van 1612 als tweede editie van de nederlandse versie
DBNL, Repertorium van geschiedschrijvers in Nederland 1500-1800, lemkaan Haecht goidtsenhoven, Laurens van
Google Books, exemplaar Ghent University, druktechnische afdruk Plantin-Moretus en illustratieve beschrijving
Van Someren, Beschrijvende catalogus van gegraveerde portretten van Nederlanders, melding van de nieuwe uitgave en van de iconografische serie
Funck, Die deutschen Bücherillustrationen der Gotik und Renaissance, nr. 327
Graesse, Trésor de livres rares et précieux, vol. III, p. 195
Lipperheide, Sammlung für Kostümwissenschaft, Gb 13
Lovaniensia, Scholars, Adrianus Barlandus (1486-1538), biografisch profiel
Auctie-catalogi Invaluable e Arenberg Auctions, materiaeld beschrijvingen en verkoopresultaten voor de editie 1612
De Slegte, antiquarische notitie over de circulatie van Vrients-kopieën en de tussenkomst van Plantin-Moretus