Barend Cornelis Koekkoek (1803-1862) - Bosthema Studiereis Tekening (No Reserve)

Kunstenaar: Barend Cornelis Koekkoek (1803–1862)
Titel: Bosthema
Techniek en drager: potlood op papier
Afmetingen: zichtmaat 28 × 25 cm; met lijst 54,5 × 47,5 cm
Signatuur: rechtsonder, B.C.K.
Stijl: Romantiek
Provenance: Nederlandse kunstcollectie

Barend Cornelis Koekkoek werd in 1803 geboren in Middelburg en overleed in 1862 in Kleef. Hij ontving zijn eerste opleiding van zijn vader, de schilder Johannes Hermanus Koekkoek, volgde tekenonderwijs in Middelburg en studeerde vervolgens aan de Koninklijke Akademie van Beeldende Kunsten in Amsterdam. In 1834 vestigde hij zich in Kleef. Zijn werk behoort tot de Nederlandse romantische landschapskunst en omvat onder meer bosgezichten, rivierlandschappen en afzonderlijke studies van bomen en andere landschapselementen.

Het tekenen naar de natuur vormde een terugkerend onderdeel van zijn kunstenaarspraktijk. Tijdens wandelingen en studiereizen legde hij landschappen en afzonderlijke motieven vast als werkmateriaal voor latere schilderijen. In 1841 publiceerde hij Herinneringen en mededeelingen van eenen landschapschilder, waarin een reisbeschrijving door Duitse landschappen, waaronder het Ahrdal, samengaat met beschouwingen over natuurstudie en het samenstellen van landschappelijke composities.

Objectbeschrijving

De tekening toont een besloten bosmotief met twee boomstammen als hoofdonderwerp. De rechterboom staat op de voorgrond en vertakt zich bovenaan in enkele onregelmatig gebogen hoofdtakken. De linkerboom is lager en wordt gedeeltelijk door bladgroepen aan het zicht onttrokken. Beide stammen vertonen een afwisseling van schorsgroeven, knoesten, donkere holten en lichtere oppervlakken. De vertakkingen dragen verspreide groepen bladeren, waartussen het papier openblijft.

Aan de voet van de bomen bevinden zich lage planten en plaatselijk aangeduide graspartijen. Links op de voorgrond staat een korte houten paal tussen de begroeiing. Daarachter loopt een laag hekwerk, dat gedeeltelijk achter de stammen verdwijnt. Verder terug zijn bomen en struikgewas in lichtere tonen weergegeven. De voorstelling bevat geen figuren. Rechtsonder staat het monogram B.C.K., aansluitend bij de aanduiding van de bosgrond.

Techniek en materiële analyse

De voorstelling is uitgevoerd in potlood op papier. Contourlijnen bepalen de omtrekken van stammen, takken en bladeren; arceringen en dichter bewerkte passages geven volume en schaduwwerking. De lijnvoering volgt de structuur van de verschillende motieven. Langgerekte, overwegend verticale lijnen beschrijven de schors, terwijl korte, gebogen lijnen de afzonderlijke bladeren en bladgroepen afbakenen.

De donkerste partijen liggen in de stamholten, langs delen van de boomcontouren en onder het gebladerte. Lichtere arceringen verbinden deze accenten met de achtergrond. Onbetekende papierpartijen functioneren als lichtwaarden. Het verschil tussen de uitvoerige behandeling van de stammen en de beknoptere aanduiding van de omgeving maakt de concentratie op het boomthema zichtbaar.

Compositie en vormanalyse

De twee stammen vormen de verticale structuur van de compositie. De rechterboom is hoger, staat verder naar voren en heeft een sterker uitgewerkte vertakking. De linkerboom biedt een tweede, lager accent. Uitstekende takken en afwisselend geplaatste bladgroepen verbinden beide vormen en verdelen de open ruimten ertussen.

Het hekwerk vormt een horizontaal tegenaccent in het onderste deel van de voorstelling. De paal en begroeiing links op de voorgrond leiden naar de stamvoeten en versterken de ruimtelijke gelaagdheid. Diepte ontstaat door overlapping, verschillen in lijndichtheid en de afnemende scherpte van de achtergrond. De voorstelling loopt langs de buitenranden geleidelijk uit in onbetekend papier, waardoor het bosmotief als een afgebakende studie binnen het blad verschijnt.

Stilistische en kunsthistorische context

Bosthema sluit aan bij de romantische belangstelling voor de afzonderlijke verschijningsvorm van bomen en de wisselwerking tussen natuurwaarneming en compositie. De aandacht voor schors, vertakking, bladgroepering en lichtwerking concentreert zich op een beperkt gedeelte van het landschap. Daarmee heeft het blad het karakter van een thematische studie waarin enkele samenhangende natuurvormen afzonderlijk worden onderzocht.

Deze benadering houdt verband met de werkwijze die Koekkoek in zijn reisverslag uiteenzet. Hij beschrijft hoe elementen uit verschillende natuurstudies in het atelier op doek of paneel kunnen worden samengebracht tot één landschappelijke compositie. De afzonderlijke studie leverde daarbij kennis van vorm, onderlinge verhoudingen en lichtwerking, evenals motieven die later opnieuw konden worden gebruikt. Ook kleine onderdelen, zoals planten, stenen en stukken bosgrond, hadden binnen die werkwijze een functie in het grotere geheel.

Het boomthema van dit blad laat zich binnen deze studiepraktijk plaatsen. De uitwerking richt zich op de opbouw van de stammen, de verdeling van het loof en de aansluiting op de bodem: onderdelen die ook in een omvangrijker boslandschap konden worden verwerkt. Een rechtstreeks verband met een bepaald schilderij of een specifieke studiereis is echter niet vastgesteld. Het blad kan daarom niet zonder nadere onderbouwing als voorstudie voor één afzonderlijk werk worden aangeduid.

Vergelijkbare kunstenaars

Andreas Schelfhout, Frederik Marinus Kruseman, Marinus Adrianus Koekkoek, Caspar David Friedrich, Carl Friedrich Lessing

Conditie

Het papier vertoont rechtsboven een plaatselijke verkleuring. Daarnaast is lichte foxing aanwezig in de vorm van kleine, verspreide vlekjes. De tekening is achter een passe-partout ingelijst.

Conclusie

Bosthema is een niet nader gedateerde, rechtsonder gemonogrammeerde studie in potlood op papier, te situeren binnen de negentiende-eeuwse romantische landschapskunst. De afzonderlijke behandeling van boomstammen, loof en bodem sluit aan bij Koekkoeks praktijk van natuurstudie als voorbereiding op samengestelde landschappen. Een specifieke toepassing in een later schilderij is niet vastgesteld. Het ingelijste blad is afkomstig uit een Nederlandse kunstcollectie en vertoont plaatselijke verkleuring rechtsboven en lichte foxing.

Het werk "Bosthema Studiereis Tekening" zit in een wortelnoten fineer houten lijst achter gematteerd glas in museaal verguld passe-partout

Totale afmetingen: 53,5x47,5cm
Zichtbare Medium afmetingen: 28x25cm

Gratis Levering

De klant is zelf verantwoordelijk voor eventuele invoerrechten en bijkomende kosten die van toepassing kunnen zijn bij levering in het buitenland.

We streven ernaar om uw kunstwerk veilig en in optimale staat bij u af te leveren, waarbij we zorgvuldig aandacht besteden aan de verpakking en verzendprocedure. Bij vragen of speciale verzoeken kunt u altijd contact opnemen met de Catawiki klantenservice.

Vanaf het moment dat uw aankoop is bevestigd, behandelen wij elke zending als een individueel project. Elk schilderij wordt zorgvuldig verpakt met hoogwaardige, professionele verzendmaterialen en we selecteren de meest geschikte vervoerder op basis van bestemming, transittijd en vereisten voor afhandeling. We volgen elk pakket nauwlettend tot de levering is voltooid.

Omdat geen twee kunstwerken hetzelfde zijn, maken we vaak op maat gemaakte, handgemaakte verzendcontainers of dozen die zijn afgestemd op de grootte, de lijst en de kwetsbaarheid van het schilderij, evenals op de afstand en de transportomstandigheden naar uw adres. Dit garandeert de best mogelijke bescherming tijdens de hele reis.