Castagna Maurizio 1961 - XL - Prima del Pensiero

Prima del Pensiero
In Prima del Pensiero leidt Maurizio Castagna zijn onderzoek naar een terrein waar de schilderkunst lijkt vooraf te gaan aan de intentie zelf van het schilderen. Het werk ontstaat niet uit de uitvoering van een vooraf bedachte afbeelding, maar uit het onmiddellijke opduiken van het gebaar: teken, materie en kleur bepalen elkaar op het oppervlak, totdat een evenwicht ontstaat dat instinctief lijkt en juist daardoor verrassend strikt is.
De warme fundering, domineren door ocratinten, zand en aarde, vervult geen louter atmosferische functie. Het is een actief schilderlijk vlak, bijna een muur die door de tijd is aangetast, waarop opeenvolgende stratificaties lijken te neerdalen als sporen van een nog ongeschreven herinnering. Castagna vermijdt de neutraliteit van een wit oppervlak en kiest een ondergrond die al geladen is met temperatuur: een soort primordiale gebied waaruit het teken kan oprijzen.
Op deze aardse dimensie breekt het zwart door, gebruikt in verschillende registers. Soms is het massa, soms lijn, plooïng, kras of schrift. In de grote ronde configuratie aan de linkerzijde krijgt het gebaar een centripetale en bijna orbitale beweging; elders verdunt het zwart zich tot een nervieuze structuur die het oppervlak doorkruist en de verschillende polarisaties met elkaar verbindt. Het is geen omtrek en geen begrenzing van vormen: het is een structurele kracht.
Tegen deze donkere schelet presenteert Castagna de bijna elektrische intensiteit van het azuur en het blauw, vooral indringend in het onderste en middelste gedeelte van de compositie. Hier maakt het werk een van zijn meest interessante chromatische overgangen: bij de oude temperatuur van de oker wordt een koude, artificiële, hedendaagse toon tegenovergesteld. Blauw harmonicereert het schilderij niet; het onderbreekt het. Introduceert een visuele breuk die verhindert dat het oppervlak tot rust komt.
De aanstecelingen van rood, roze en magenta, met meer terughoudendheid toegepast, dienen als impulsen. Ze bouwen geen autonome vlakken op, maar verschijnen binnen het schilderachtige systeem als korte cromatische vonkjes. Wit krijgt uiteindelijk een beslissende rol: het is pauze, licht en vooral ruimte. In het centrale gebied laat het de compositie ademen en benadrukt, in tegenstelling daarmee, de dichtheid van de periferische massas.
De gemengde techniek wordt zo een integraal onderdeel van de betekenis van het werk. Brede penseelstreken, plakkingen, overlappingen, abrasion, dunne sporen, dichter materiaal en plotselinge verdunningen getuigen van verschillende snelheid van uitvoering. Het oppervlak bewaart de tijd van het gebaar in plaats van het te verbergen. Sommige tekens lijken in zijn onmiddellijkheid te exploderen; andere verschijnen als gelaagd of gedeeltelijk gewist. Het schilderij krijgt zo een bijna archeologische kwaliteit, alsof verschillende fasen van één gebeurtenis tegelijk zichtbaar zijn gebleven.
En het is hier precies dat de titel, Prima del Pensiero, zijn noodzaak vindt. Het verwijst niet naar het ontbreken van technische controle, maar eerder naar die infinitesimale fractie waarin intuïtie voorafgaat aan rationele formulering. Castagna vertegenwoordigt het onbewuste niet: laat het proces zelf van het schilderen het bestaan ervan suggereren. De grote cirkelvormige structuur, de zwarte trajecten, de cromatische massas en de plotselinge openingen vragen niet om te worden vertaald in herkenbare figuren. Ze blijven bewust aan de rand tussen geboorte en definitie.
De biografie van de kunstenaar helpt de zekerheid van deze vrijheid te begrijpen. Opgeleid aan de Accademia Albertina di Belle Arti in Turijn en actief meer dan vijftig jaar, heeft Maurizio Castagna een lange schilderervaring doorlopen, zich bewegend van een figuratieve en klassieke opleiding naar een geleidelijke emancipatie van het beeld. Tijdens zijn carrière heeft hij ook gewerkt aan werken in groot formaat en monumentale opdrachten, waaronder De steniging van Sint Stefano, van circa 3,50 × 2,20 meter, wat een fysieke relatie met het oppervlak heeft ontwikkeld die nog steeds waarneembaar is in de abstracte productie. Zijn activiteit is ook gedocumenteerd in publicaties en kunstrepertoria, waaronder Bolaffi en Giorgio Mondadori.
Het is juist de afstand tussen die opleiding en de huidige vrijheid van het gebaar die deze fase van zijn onderzoek betekenisvol maakt. Castagna lijkt abstractie niet na te streven als een eenvoudige afgrond van het figuur, maar als een geleidelijke bevrijding van op grond van decennia praktijk verworven instrumenten. De controle verdwijnt niet: hij wordt geïnternaliseerd.
Prima del Pensiero heeft volledig betrekking op deze rijpheid. De compositie zoekt geen stabiel centrum, maar ontstaat uit de spanning tussen verschillende kernen: de grote circulaire beweging links, de donkere condensatie in het bovenrechtse gebied, de centrale lichte opening en de blauw-zwarte kracht die door het onderste deel loopt. Het oog wordt voortdurend aangetrokken, afgestoten en teruggeleid naar binnen de doek.
Hieruit ontstaat een werk waarin chaos en structuur geen tegenstellingen zijn, maar twee manifestaties van dezelfde impuls. Wat aanvankelijk spontaan lijkt, onthult, als het oog wordt verlengd, een complexe net van gewichten, rusten en overeenkomsten.
In die zin vertelt Prima del Pensiero niet over iets dat al gebeurd is. Het vangt het moment waarop iets op het punt staat te gebeuren: het moment waarop het gebaar het woord voorafgaat, de kleur het beeld en de schilderkunst, nog vrij van de noodzaak te betekenen, zelf tot gedachte wordt.