[Henricus Slatius] - De gepredestineerde dief - 1780

[Henricus Slatius] - de gepredestineerde dief, ofte een 't samensprekinge gehouden tusschen een predicant der Calvinusgesinde, ende een dief die verwesen was om te sterven - gedruckt nae de copye tot frederick-stadt - zonder jaar (ca. 1780) - 37 p - 15 x 10 cm - losse katernen

fictieve samenspraak (dialoog) tussen een calvinistische (contraremonstrantse) predikant en een dief die veroordeeld is tot de doodstraf.

Slatius schreef het pamflet om de calvinistische leer van de predestinatie (de goddelijke voorbeschikking) te bespotten en te bekritiseren:
• In het gesprek drijft de dief de predikant theologisch in het nauw.
• De dief redeneert dat als álles van tevoren door God is bepaald (zoals de calvinisten geloofden), zijn diefstallen en zijn uiteindelijke executie ook al vóór zijn geboorte door God waren voorbeschikt.
• De dief stelt cynisch dat hij er dus zelf niets aan kon doen dat hij een dief was geworden; hij voerde simpelweg Gods plan uit.

Historische context

Het pamflet speelde een grote rol in de Bestandstwisten tijdens het Twaalfjarig Bestand (1609–1621), de felle religieuze en politieke strijd in de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden tussen de remonstranten (vrijzinnigen) en contraremonstranten (strenge calvinisten).
De auteur, Henricus Slatius, raakte later zelf betrokken bij een complot om prins Maurits te vermoorden. Na de mislukking hiervan werd hij opgepakt en in 1623 in Den Haag onthoofd.

De druk: "Frederick-stadt"

De vermelding “Gedruckt nae de copye tot Frederick-stadt” (of vergelijkbare formuleringen) werd vaak gebruikt. Frederikstad (in het huidige Duitsland) was gesticht door gevluchte Nederlandse remonstranten en was een veilig havenoord voor het drukken van geschriften die in de Republiek verboden waren. Vaak is het overigens een 'vals' impressum: het boekje werd dan stiekem in Nederland gedrukt (bijvoorbeeld door uitgevers zoals Jan Alleman), maar kreeg de naam Frederikstad mee om de autoriteiten te misleiden.