Erasmo - Éloge de la Folie - 1757

ERASMO TEGEN DE MENSELIJKE STOMHEID – HET MEESTERWER ILLUSTRATIE DOOR CHARLES EISEN
Een verfijnde zeventiende-eeuwse uitgave van een van de beroemdste satirische meesterwerken van de Europese Renaissance.
Oorspronkelijk uitgegeven in 1511, bekritiseert Desiderius Erasmus' Elogio della follia met ironie de zonden van de samenleving, van de Kerk en van de macht. Deze kostbare Franse editie uit 1757 bevat de vertaling van Nicolas Gueudeville, herzien ten opzichte van de tekst van de Basilea-editie. Magnifiek geïllustreerd met kopergravures uit de werken van Charles Eisen, een hoofdfiguur van de Franse rococo-kunst. Een fascinerende ontmoeting tussen Erasmus’ humanisme en de figuurlijke elegantie van de achttiende eeuw, gebonden in een karakteristieke antieke band met volledig lederen rug.

ABSTRACT
Elegante Franse editie uit 1757 van L'Éloge de la folie, de beroemde werken van Desiderio Erasmus van Rotterdam, in de vertaling van Nicolas Gueudeville, herzien en gecorrigeerd op de tekst van de Basilea-editie, met aantekeningen en een belangrijk iconografisch apparaat. Deze zeventiende-eeuwse druk maakt deel uit van de gelukkige uitgeverij-traditie van het geïllustreerde werk en onderscheidt zich door de allegorische composities van Charles Eisen, gegraveerd koper door enkele van de beste Franse graveurs van die periode. De bibliografisch voorziene illustratie omvat een allegorische antinportaal, een figuurlijke fries aan de titelpagina, een voorplaatvignet, dertien buiten-teksten, en een sluitgravure, tezamen zeventien grafische composities. De Follia, gepersonifieerd als protagonist en verteller, houdt een ironisch lofbetoog, waarbij de tegenstrijdigheden, zwakheden en ijdelheden van de mensen worden ontmaskerd. Doelen van zijn satire zijn de geleerden, theologen, vorsten, hofnijkers, religieuzen, machtigen en sociale conventies. Eisen’s illustraties vertalen dit literaire universum in verfijnde allegorische scènes, gekenmerkt door verhalende levendigheid, rococo-elegantie en subtiel humor. Een editie die vooral interessant is voor verzamelaars van Erasmus, Franse geïllustreerde boeken, humanistische literatuur en achttiende-eeuwse gravures.

HOE TE KOPEN
EEN MEESTERWER VAN HET HUMANISME – L'Éloge de la folie is een van de fundamentele werken van de Europese literatuur, een universele satire van de menselijke ijdelheid, onwetendheid en hypocrisie. ILLUSTRATE EDITIE VAN 1757 – Interessante zeventiende-eeuwse druk behorende tot de beroemde traditie van Franse edities met gecomponeerde werken van Charles Eisen. CHARLES EISEN-GLASIERING – Verfijnde iconografische begeleiding afkomstig van de schetsen van een van de belangrijkste illustratoren van het Franse rococo, met allegorische en satirische scènes van opvallende artistieke kwaliteit. VERTALING VAN NICOLAS GUEUDEVILLE – Een van de historisch belangrijkste Franse vertalingen van het werk, herzien en vergezeld van uitleggende noten. ROOD- EN ZWART FRONTON – Elegante typografische compositie met titel in twee kleuren, figuurlijk vignet en datum in Romeinse cijfers, volgens de smaak van de Franse zeventiende-eeuwse uitgeverij. KUNST EN FILOSOFIE – Een werk dat de intellectuele kracht van Erasmus en het talent van de gravuurkunstenaars van de achttiende eeuw samenbrengt, bijzonder aantrekkelijk voor een bibliotheek van geïllustreerde klassieken. OUD BINDSEL – Een exemplaar bewaard in volledig leer met nerfur, decoratieve goudlijsten, getuige van de bibliografische smaak van de periode.

MARKTWAARDE
De geïllustreerde edities van Elogio della follia van Erasmus hebben een gevestigde positie op de antiquarische markt, vooral wanneer het oorspronkelijke iconografische apparatus bewaard is gebleven. De Franse zeventiende-eeuwse uitgaven geïllustreerd door Charles Eisen worden gezocht omwille van de elegantie van de gravures en vanwege de kwaliteit van de uitgeverstraditie waartoe ze behoren. De waarde hangt vooral af van de volledigheid van de dertien buiten-teksten, de frisheid van de inkten, de staat van de binding en de integriteit van de kaarten. Voor de editie van 1757 zijn antiquarische aanbiedingen gezien rond €500 per exemplaar in goede conditie.

FYSIEKE BESCHRIJVING EN CONDITIE
Oude band in volledig bruin leer met rug met nerf-velden en versierde goudopdruk, eenvoudige paneeltjes met natuurlijke ouderdomssporen. Internaal hebben de pagina’s enkele fysiologische vervuilingen en vlekken. Bij oude boeken met een eeuwenlange geschiedenis kunnen er enkele imperfecties voorkomen, niet altijd opgenomen in de beschrijving. Deze aanbieding bevat AI-visualisaties. Raadpleeg de oorspronkelijke foto’s om de werkelijke staat van het object te controleren. De afbeeldingen maken integraal deel uit van de beschrijving. Pp. (2); 6nn; 24; 222; (2).

VOLLEDIGE TITEL EN AUTEUR
Desiderius Erasmus Roterodamus.
L'Éloge de la folie.
1757.

CONTEX T EN BETEKENIS
Samengesteld in 1509 en voor het eerst gepubliceerd in Parijs in 1511, het Moriae Encomium, wereldwijd bekend als Elogio della follia, vormt een van de hoogtepunten van de Europese humanistische literatuur. Erasmus bedacht het werk tijdens een verblijf in Engeland en wijdde het aan vriend Thomas More, de toekomstige auteur van Utopia. Door een briljaant retorisch procédé neemt de Folie woord en houdt een lange toespraak waarin ze schijnbaar haar eigen verdiensten prijst, maar in werkelijkheid de zwakheden en tegenstrijdigheden van menselijk gedrag onthult. Geen enkele sociale categorie ontsnapt aan de satire: filosofen, grammatica, theologen, monniken, geestelijken, vorsten, hovelingen, kooplieden en gewone mensen worden voorgesteld als gevangenen van eigenliefde, ambitie, bijgeloof of de zoektocht naar prestige. Erasmus’ kritiek beperkt zich niet tot maatschappelijke conventies, maar raakt morele en religieuze kwesties die nauw verbonden zijn met de spirituele vernieuwing van Europa in de eerste decennia van de Zesde eeuw. De tekst pleit voor een visie op christelijke religiositeit die is gebaseerd op evangelische eenvoud en innerlijke oprechtheid, tegenover formaliteit en autoriteitsclaims. Zijn uitzonderlijk succes op de markt droeg bij aan de culturele transformaties van de Reformatie en de Contra-Reformatie, en garandeerde een continue circulatie in de daaropvolgende eeuwen. De Franse editie uit 1757 getuigt van de vitaliteit van het werk in het Verlichtingszeit, wanneer de kritiek op onverdraagzaamheid, onwetendheid en autoritarisme nieuwe resonantie vond in het Europese denken. De gravures van Eisen, met hun allegorische en theatrale taal, geven visueel de speelse en tegelijk corrosieve aard van Erasmus’ satire weer.

KORTE BIOGRAFIE VAN DE AUTEUR
Desiderio Erasmo da Rotterdam, vermoedelijk geboren in 1466 of 1469 en overleden in Basel in 1536, was een van de belangrijkste humanisten van de Europese Renaissance. Augustijns monnik, filoloog, theoloog en schrijver, wijdde hij zijn leven aan de studie van klassieke Griekse en Latijnse teksten, aan de kritiek op heilige teksten en aan de bevordering van een christendom gebaseerd op kennis, gematigdheid en intellectuele vrijheid. Hij reisde uitgebreid door Europa, verbleef in de Nederlanden, Frankrijk, Engeland, Italië en Zwitserland, en onderhoudt relaties met de belangrijkste geleerden en politici van zijn tijd. Tot zijn belangrijkste werken behoren de Adagia, de Enchiridion militis Christiani, de Colloquia en de kritische editie van het Grieks Nieuwe Testament uit 1516, die een diepe invloed zou hebben op de geschiedenis van Bijbelstudies. Hoewel hij scherp kritiek leverde op kerkelijke misstanden, weigerde Erasmus deel te nemen aan de splitsing van confessionalisering door Maarten Luther en bepleitte een pacifistische hervormingsvisie en de waarde van vrije wil. Zijn Elogio della follia blijft het beroemdste werk van zijn oeuvre en een van de langst durende uitdrukkingen van het vermogen van het humanisme om geleerdheid, ironie en morele kritiek te verenigen.

PRINTING HISTORY AND CIRCULATION
Het Elogio della follia kende vanaf de allereerste Latijnse druk in 1511 een buitengewoon succesvolle publicatiegeschiedenis. In de zestiende eeuw verschenen vele drukken en vertalingen, vaak vergezeld van figuurlijke apparatusen die bijdroegen aan de internationale verspreiding van de tekst. Bijzonder bekend blijft de traditie van de illustraties door Hans Holbein de Jonge, de ontwerper van marginale schetsen gemaakt op een Basels exemplaar uit 1515. In de zeventiende-eeuw werd het werk opnieuw uitgebracht in nieuwe vertalingen en in geïllustreerde edities volgens de esthetische normen van die tijd. De Franse versie van Nicolas Gueudeville verwierf een aanzienlijke verspreiding en werd later herzien en voorzien van annotaties door Meusnier de Querlon. Een bijzonder belangrijke periode in de iconografische geschiedenis van het werk werd gevormd door de geïllustreerde editie van 1751, verrijkt met tekeningen van Charles Eisen. De editie van 1757 die hier wordt gepresenteerd, volgt dit gelukkige grafische concept in een kleiner formaat, met gravures aangepast aan de twaalfde. De iconografische uitrusting omvat een antinportoor, een vignette aan de frontispice, een initiale fries, dertien buiten-tekst tabellen en een afsluitende gravure, tezamen zeventien grafische elementen. De composities werden op koper vertaald door diverse graveurs, waaronder Noël Le Mire, Jean-Jacques Flipart, Jacques Aliamet, Jean-Baptiste Delafosse, Pierre-François Tardieu en andere meesters actief in de Franse artistieke omgeving. Charles Eisen heeft het morele en allegorische taal van Erasmus kunnen afstemmen op de figuurlijke rococo-elegantie en zo het werk omgevormd tot een van de meest interessante geïllustreerde boeken van het Franse zeventiende-eeuwse. Deze druk vormt daarmee een belangrijke getuigenis van de ontmoeting tussen een meesterwerk van de Renaissance-literatuur en de verfijnde visuele cultuur van de Verlichtingstijd.

BIBLIOGRAFIE EN REFERENTIES
Cohen-De Ricci, Guide de l'amateur de livres à gravures du XVIIIe siècle, pp. 348–349, geïllustreerde edities van L'Éloge de la folie. Bibliothèque nationale de France, Catalogue général, editie van 1757 geïllustreerd door Charles Eisen. WorldCat / OCLC, L'Éloge de la folie, vertaald uit het Latijn van Erasmus door M. Gueudeville, 1757. Erasmus Online, bibliografische registratie n. 2591. Desiderius Erasmus, Moriae Encomium, Parijs, 1511, eerste Latijnse editie. Bibliografische naslagwerken van Erasmus’ werken en de geïllustreerde Franse edities uit de XVIIIe eeuw. Historisch-artistische catalogi gewijd aan Charles Eisen en de Franse rococo-ijzergravure.