J. Collin de Plancy - Dictionnaire Infernal - 1863

Dictionnaire infernal – Universeel repertoire van wezens, personages, boeken, feiten en dingen die met geesten, demonen, tovenaars, de handel in de hel, waarzeggerij, boze magie, de kabbala en andere occulte wetenschappen, wonderen, bedrieglijke stunts, bijgeloof van verschillende soorten en voorspellingen, actuele feiten van het spiritisme, en over het algemeen alle valse wonderbaarlijke, verbazingwekkende, mysterieuze en bovennatuurlijke overtuigingen

door Jacques Collin de Plancy

Zesde editie, uitgebreid met 800 nieuwe artikelen en geïllustreerd met 550 gravures, waaronder de portretten van 72 demonen, getekend door M. L. Breton, volgens formele documenten.

Voor het eerst uitgebracht in 1818, is het Dictionnaire infernal na verloop van zijn heruitgaven een van de grote Franse verzamelwerken gewijd aan demonologie en bovennatuurlijke overtuigingen geworden. Het somt alfabetisch op de demonen, tovenaars, grimoires, verschijningen, waarzeggerijen en volksbijgeloof op. De tekst, aanvankelijk verdeeld over twee banden, werd herzien bij talrijke gelegenheden: zes edities volgden elkaar op tot 1863, elk gecorrigeerd en uitgebreid. De zesde, gedrukt bij Henri Plon, is het beroemdste. De titelpagina kondigt tachtig nieuwe artikelen en vijfhonderdvijftig gravures aan, waaronder de portretten van achtenzeventig demonen getekend door Louis Breton. Deze figuren, soms grotesk, soms vreemd modern, hebben een enorm visueel vervolg gekend: ze dienden om talloze boeken over esoterie en demonologie te illustreren, tot aan hedendaagse edities, maar hebben ook vele kunstenaars geïnspireerd, in de voorhoede de surrealisten. Het werk behoudt zo een dubbele waarde: als document over de angsten en overtuigingen van de negentiende eeuw, en als mijlpaal in de geschiedenis van de afbeelding van de duivel.

Jacques Albin Simon Collin de Plancy (1793-1881) was aanvankelijk een voltairiaans geestelijk, sceptisch ten opzichte van de bijgeloof die hij met ironie verzamelden. In de daaropvolgende jaren bekeerde hij zich tot het katholicisme, verwierp gedeeltelijk zijn eerdere geschriften en herzag het Dictionnaire infernal om het aan te passen aan de katholieke theologie, en beweerde voortaan de realiteit van de duivel. Gepubliceerd als veelvraat, publiceerde hij ook werken over relieken, legendes en wonderen, evenals Le Diable peint par lui-même in 1825. Louis Breton, tekenaar van de editie van 1863, had medische vorming en hield van marinescènes; zijn gravures van demonen blijven zijn bekendste werk.

Parijs, Henri Plon, 1863, in-4 (18 x 27 cm), 720 pagina’s (op 723). Kaft in halfleer, bordeauxkleurig, rug met vijf valse nerfjes, titel en auteursnaam goud opgedrukt. Kaft aangetast, bovenkant van de rug van de achterkant gescheurd over 5 cm. Tekst op de randen van de inicialen voorkant beschadigd; er is een zegel aan de achterzijde van de voorplat. Dezelfde zegel bevindt zich op de pagina van de zwevende titel. Gedeeltelijk losgekomen pagina’s. Scheur (zonder ontvreemding) van 19 cm op pagina 582. De onderste hoek van de laatste twee pagina’s ontbreekt. Het boek eindigt op pagina 720. Die drie laatste pagina’s ontbreken dus: 721, 722 en 723.