Bettinelli - Giuoco delle Carte - 1775

GOKVERKOOP EN MENSELIJKE PASSIES - WACHT EEN KAARTEN NAAR POËZIE
Een originele zevenenzeventiende-epoedes gedichtje gewijd aan het kaartspel, aan geluk en aan de passies die menselijk gedrag beheersen. Geschreven door de beroemde Verlichtingsfilosofisch intellect Saverio Bettinelli, een van de meest gezaghebbende stemmen in de Italiaanse cultuur van de achttiende eeuw. Tweede editie, gepubliceerd in Cremona in 1775, persoonlijk herzien door de auteur en verrijkt met aantekeningen. Een curiositeiten getuigenis van de geschiedenis van het spel, van het sociale leven en van amusement in Europa onder het Ancien Régime.

ABSTRACT
Het kaartspel van Saverio Bettinelli is een interessant didactisch en satirisch gedichtje dat een van de meest wijdverspreide vrijetijdsbestedingen van de achttiende-eeuwse maatschappij omzet in een onderwerp voor poëtische, morele en sociale reflectie. De auteur onderzoekt vooral de spellen van fortuin en gokken, waarin de onvoorspelbaarheid van combinaties en de wisseling van overwinningen en verliezen passies, hoop, rivaliteit en teleurstelling oproepen. Door middel van een elegante en levendige schrijfstijl observeert Bettinelli het gedrag van de spelers en de tegenstellingen van de menselijke natuur, en toont hij hoe een eenvoudige kaartspelset een spiegel van de samenleving kan worden. Het werk behoort tot de traditie van de didactische poëzie uit de achttiende eeuw, die alledaagse onderwerpen met verfijnde literaire instrumenten kan behandelen. Deze tweede editie uit 1775, herzien door de auteur en vergezeld van verklarende aantekeningen, vormt een betekenisvolle getuigenis van de populariteit van het gedichtje en van de Verlichting- belangstelling voor gewoonten, amusement en menselijke zwakheden.

WAAROM TE KOOPEN
Een werk van bijzonder belang voor verzamelaars van oude boeken gewijd aan spellen, kaartspellen, de geschiedenis van gokken en de Italiaanse literatuur van de XVIIIe eeuw. De aantrekkingskracht komt voort uit de ongewoon combinatie tussen poëzie en ludieke cultuur, geschreven door een van de grootste intellectuelen van de Italiaanse Verlichting. De tweede editie, uitdrukkelijk verklaard als door de auteur herzien, vertegenwoordigt een significante versie van de tekst, gepubliceerd slechts een jaar na de eerste Cremonese druk van 1774. De aanwezigheid van aantekeningen stelt de literaire en morele aard van het werk in staat om te waarderen, waardoor het ook interessant is voor geleerden van de achttiende-eeuwse samenleving. De oude bibliothecaire herkomst, getoond door het etiket op de voorplaat, voegt een element toe aan de materiële geschiedenis van het exemplaar. Een bibliografische curiositeit die verzamelingen gespecialiseerd in de geschiedenis van spellen, in satirische poëzie en in de cultuur van het Ancien Régime kan verrijken.

MARKTWAARD
De Cremonese editie uit 1775 behoort tot een nicheverzamelaarssector waar de interesse voor Italiaanse Verlichtingsliteratuur en de geschiedenis van kaartspellen samenkomen. Voor een integraal, compleet en goed bewaard exemplaar lijkt een detailhandels-indeling van 200–300 euro redelijk. De door de auteur herzien tweede editie en het specifieke onderwerp van gokken vormen de belangrijkste commerciële aandachtspunten.

FYSIEKE OMSCHRIJVING EN TOESTAND
Volle kartonnen kaft met bibliotheeketiket aangebracht op de voorplaat. Exemplaar met bindingfouten en gebruikssporen. Typografische titelblad met meerdere regels dispersie, sierhoeken, voorstelling met heraldieke wapenstekel bekroond door kroon en redactionele aanduidingen onderaan. Kaarten met ongestreken marges. In oude boeken, met een eeuwenoude geschiedenis, kunnen er enkele onvolkomenheden aanwezig zijn, niet altijd weergegeven in de beschrijving. Deze advertentie bevat AI-visualisaties. Raadpleeg de originele foto’s om de werkelijke staat van het object te controleren. De afbeeldingen maken integraal deel uit van de beschrijving. Blz. 58; (2).

VOLLEDIGE TITEL EN AUTEUR
Saverio Bettinelli.
Het kaartspel.
In Cremona, bij Lorenzo Manini en Compagnia te San Niccolò, 1775.

CONTEXT EN BETEKENIS
In de achttiende eeuw bezette het kaartspel een centrale plaats in het Europese sociale leven. In aristocratische salons, koffiebars, privékringen en sociale conversaties vormen kaarten een veelgebruikt tijdverdrijf en een ontmoetingskans tussen mensen uit verschillende culturele kringen. Naast behendigheidsspellen heersten de fortuinsspellen, vaak vergezeld van weddenschappen en echte hartstocht. Bettinelli identificeert precies in deze dimensie een poetisch onderwerp rijk aan morele en psychologische betekenissen. Het spel wordt een symbolische representatie van het menselijk bestaan, waarin toeval de verwachtingen plotseling kan omgooien en het lot van de deelnemers kan wijzigen. Het werk maakt deel uit van de geest van de Verlichting, toen dichters en filosofen steeds meer aandacht schonken aan de hedendaagse samenleving, aan haar gewoonten en haar gedragingen. De keuze om een ogenschijnlijk frivool beroep aan dit onderwerp te wijden, getuigt van de wil om de literatuur uit te breiden naar nieuwe thema’s, voorbij de traditionele grenzen van ere- en mythologische poëzie. Door een combinatie van ironie, sociale observatie en morele reflectie vormt Het kaartspel een betekenisvolle getuigenis van de Italiaanse ludieke cultuur en van de relatie tussen amusement, geluk en beheersing van passies in het tijdperk der Verlichting.

KORTE BIOGRAFIE VAN DE AUTEUR
Saverio Bettinelli (Mantua, 1718–1808) was een jezuïtische geestelijke, dichter, literair criticus, historicus en Italiaanse intellectueel, een van de protagonisten van de Verlichtingscultuur van de achttiende eeuw. Hij trad toe tot de Orde van de Jezuïeten, doceerde en bezocht belangrijke Italiaanse en Europese culturele kringen. Hij verwierf grote bekendheid met de Lettere virgiliane, gepubliceerd in 1757, waarin hij kritische oordelen over de Italiaanse literaire traditie uitsprak en levendige controverse losmaakte, vooral vanwege zijn beschouwingen over Dante. Hij was auteur van de Lettere inglesi, van tragedies, poëtische verzen en historische werken, waaronder Del risorgimento d'Italia negli studi, nelle arti e ne' costumi dopo il Mille. Zijn oeuvre getuigt van een constante interesse in de vernieuwing van de Italiaanse cultuur, in literaire smaak en in kritische observatie van menselijk gedrag. In Het kaartspel komen deze kwaliteiten tot uitdrukking in een ongewoon onderwerp, benaderd met ironie en de morele gevoeligheid die kenmerkend is voor de zeventiende-eeuwse literatuur.

DRUKGESCHIEDENIS EN CIRCULATIE
De eerste uitgave van Het kaartspel verscheen in Cremona in 1774, bij Lorenzo Manini. Het gedichtje wekte voldoende belangstelling om in het volgende jaar een heruitgave te rechtvaardigen. De tweede editie van 1775 draagt expliciet op het voorplat de woorden «Edizione seconda riveduta dall'Autore», een belangrijk bibliografisch element omdat het directe ingreep van Bettinelli in de revisie van de tekst aangeeft. Het werk werd in een periode gepubliceerd waarin didactische en satirische poëzie bijzonder populair was bij het Italiaanse gelezen publiek. De keuze voor een ongebruikelijk onderwerp als het kaartspel hielp om het gedicht te onderscheiden van meer conventionele poëzie. De tekst maakte bovendien deel uit van een markt van beknopte boeken, bedoeld voor lezers die geïnteresseerd waren in hedendaagse gewoonten en literaire curiositeiten. De exacte oplage van de Cremonese editie van 1775 is niet met zekerheid aangetoond, noch het aantal oorspronkelijk verspreide exemplaren. De aanwezigheid van het werk in bibliografische collecties en in de antiquarische handel getuigt van het overleven van deze curiositeitenproductie van Bettinelli, tegenwoordig vooral gewaardeerd om zijn unieke onderwerp en zijn belang voor de sociale geschiedenis van het spel.

BIBLIOGRAFIE EN VERWIJZINGEN
Werk behorend tot Bettinelli’s minder prominente poëtische productie en tot de traditie van Italiaanse didactische en satirische literatuur uit de XVIIIe eeuw. Eerste editie gepubliceerd in Cremona in 1774; tweede door de auteur herzien, Cremona, Lorenzo Manini, 1775. Het gedicht is bijzonder interessant voor historische bibliografie die gewijd is aan kaartspellen, aan de amplitesse van de Ancien Régime en aan de Verlichting-literaire cultuur. De aanduiding van revisie door de auteur geeft de tweede editie een specifieke filologische importantie, terwijl de aantekeningen het verklarende en morele karakter van het werk aantonen. De publicatie vormt een belangrijke document van de literaire ontvangst van gokken in het Italië van de zeventiende eeuw en vindt een natuurlijke plaats in verzamelingen gewijd aan de geschiedenis van kleding, aan de Italiaanse literatuur en aan de Europese ludische cultuur.