Bura hoofd - Niger

Dit indrukwekkende terracotta beeld van een mensenhoofd is gemaakt door een van de meest raadselachtige groepen uit het prekoloniale Afrika: de Bura. Het beeld heeft ongeveer de vorm van een zandloper, met een platte basis die versmalt tot een smallere hals en vervolgens overgaat in een groter, rond gezicht. Het beeld is van voren naar achteren samengedrukt en loopt vanaf de hals taps toe naar de kruin. De omtrek van het gezicht is glad, met uitzondering van de vierkante oren die uitsteken op het breedste punt van het hoofd. De neus is kort en gebogen en verdeelt twee kleine ronde ogen met doorboorde pupillen. De lippen zijn klein maar vooruitstekend en staan iets open. Boven de neus bevindt zich een kleine verhevenheid; haar is niet weergegeven. Uitgebreide keloïdlittekens zijn weergegeven als dubbele, gearceerde, verhoogde banden die diagonaal over het voorhoofd lopen, verticaal naast elk oog en tussen de mond en de basis van het beeld. De achterkant van de figuur is onbewerkt, wat erop wijst dat het beeld bedoeld was om van voren te worden bekeken, misschien als devotioneel object of afgod.
De Bura vormen een waar raadsel: er is bijna niets bekend over deze schimmige Nigeriaans-Malinese groep. Ze lijken in de eerste helft van het eerste millennium na Christus te zijn ontstaan, hoewel de enige archeologisch opgegraven vindplaats (Nyamey) dateert uit de 14e tot en met de 16e eeuw. Ze waren gelijktijdig met – en waarschijnlijk verwant aan – het koninkrijk Djenne, de Koma, de Teneku en een satellietcultuur die bekendstaat als de Binnenlandse Nigerdelta. Voor zover valt na te gaan, delen de Bura bepaalde kenmerken met deze groepen; voor onze doeleinden gaat het onder meer om uitgebreide tradities van keramische en stenen sculptuur. De Bura lijken sedentaire landbouwers te zijn geweest die hun doden begroeven in hoge, kegelvormige urnen, vaak bekroond met kleine figuren. Hun gebruiksvoorwerpen zijn doorgaans onversierd, terwijl andere ‘houders’ – waarvan de functie onbekend is – vaak zijn versierd met ingekerfde en gestempelde patronen. Hun bekendste kunstvorm bestaat uit sterk gereduceerde antropomorfe stenen beelden, waarvan de hoofden zijn weergegeven als vierkanten, driehoeken en ovalen, met het lichaam aangeduid door een zuilvormige, monolithische vorm eronder. Ook zijn fallische voorwerpen bekend; sommige fallomorfe objecten waren mogelijk staven, wellicht regalia die verband hielden met leiders van Bura-groepen. Keramische hoofden zijn doorgaans complexer dan hun stenen tegenhangers, met ingekerfde versieringen en uiteenlopende verhoudingen en vormgeving van gelaatstrekken. Er zijn enkele zeer zeldzame ruiterfiguren bekend; deze vertonen enige gelijkenis met werken uit Djenne. Er zijn vrijwel geen intacte menselijke of ruiterfiguren bekend.

De functie van deze figuren is vrijwel geheel onbekend. Ruiterfiguren stellen waarschijnlijk personen van hoge status voor, en de zeer weinige afbeeldingen van mensen ten voeten uit zijn mogelijk portretten of voorouderfiguren. Intuïtief zouden – net als bij zoveel andere groepen, zowel binnen als buiten Afrika – figuren met overdreven seksuele kenmerken worden geassocieerd met vruchtbaarheid en voortplanting. Hetzelfde geldt voor artefacten in de vorm van geslachtsdelen (hoewel de scepterachtige eigenschappen van sommige van dergelijke voorwerpen moeten worden opgemerkt – zie hierboven). De verspreiding van versieringen op sommige keramische objecten (met name fallussen) kan erop wijzen dat ze bedoeld waren om slechts vanuit één hoek te worden bekeken – misschien als voorwerpen voor verering. Men vermoedt dat veel objecten in graven zijn gevonden, wat mogelijk wijst op een belang dat samenhing met sociale positie en status.

Dit is een indrukwekkend Bura-beeld en een opvallend en aantrekkelijk stuk oude kunst uit een van Afrika’s verloren beschavingen.


Herkomst: Jean-Michel Huguenin, Parijs

De verkoper garandeert en kan bewijzen dat het object legaal is verkregen. Catawiki heeft de verkoper geïnformeerd dat hij de documentatie moet verstrekken die wordt vereist door de wet- en regelgeving in het land waar hij woont. De verkoper garandeert dat hij gerechtigd is dit object te verkopen/exporteren. De verkoper zal alle bekende informatie over de herkomst van het object aan de koper verstrekken. De verkoper zorgt ervoor dat eventuele benodigde vergunningen worden/ zullen worden geregeld. De verkoper zal de koper onmiddellijk informeren over eventuele vertragingen bij het verkrijgen van dergelijke vergunningen.