Massuet - Philosophie Moderne - 1752

Wetenschap, waarheid en metafysica in het Europa van de Verlichting - De religie van de rede
Sleutelpunt van de wetenschappelijke communicatie in de 18e eeuw, de Élemens de la Philosophie Moderne van Pierre Massuet vormen een van de meest geslaagde pogingen om de Newtoniaanse experimentele rede te verenigen met de Franse metafysische traditie. Uitgegeven in Amsterdam in 1752 door de Chatelain, beroemde uitgevers van filosofische en morele werken, transformeert deze volledige editie in twee delen, verrijkt met twee allegorische voorpagina's en talrijke gevouwen platen, de fysica tot een theater van licht, de wetenschap tot een morele ervaring. Het werk is een klein monument voor de filosofie van de Verlichting, waarin de natuurlijke wereld een zichtbare figuur wordt van de menselijke gedachte.
marktwaarde
De volledige editie in twee delen uit 1752 is tegenwoordig zeldzaam in zijn volledige iconografische integriteit. Exemplaren met beide antipoorten en de originele gevouwen platen worden op de Europese antiquarische markt aangeboden tussen 1.500 en 2.000 euro, afhankelijk van de kwaliteit van de binding en de staat van de pagina's. Exemplaren met frisse gravures en volle marges, zoals dat in dit geval, behoren tot de hogere prijsklassen. De uniforme, gelijktijdige bindwijzen in vol kalfsleer, met rug met nerven en gouden titels, worden bijzonder gezocht door verzamelaars van Verlichting-filosofie en wetenschap.

FYSIEKE BESCHRIJVING EN TOESTAND
Legatura coeva in volle pergamena, tekenen van slijtage. Voorpagina's gedrukt in rood en zwart met typografisch merkteken, twee prachtige antipoorten uitgesneden in koper. Talrijke ingekleurde gevouwen platen met experimenten in optica, hydrostatica, mechanica en pneumatiek. Duidelijke gravures, gebruikssporen. Pp. (4); 20nn; 432; (4). (4); 4nn; 498; (4).

Volledige titel en auteur
Elementen van de Moderne Filosofie.
Amsterdam, Chez Z. Chatelain et Fils, 1752.
M. Pierre Massuet.

Context en Belang
Massuet bouwt een brug tussen de natuurlijke filosofie en de moraal, tussen experiment en contemplatie. Zijn werk begint met de definitie van filosofie als de wetenschap van de waarheid die via de zintuigen wordt waargenomen en geleid door de rede, volgens de Newtoniaanse methode van empirisch bewijs. Maar onder de didactische oppervlakte stroomt een diepere symboliek: het licht dat door prisma's breekt en zich verdeelt in kleuren is hetzelfde dat het menselijke verstand verlicht; de experimentele machine wordt een embleem van het geordende heelal, een weerspiegeling van de goddelijke geest. De ingekerfde antiporten vertalen deze visuele taal: in het eerste deel leidt de Filosofie de geesten naar kennis; in het tweede heft de Waarheid de sluier van de materie op. Het is wetenschap als een inwijdingsritueel van de moderne tijd, waarin de rede de openbaring vervangt, maar haar heilige aura behoudt.

Biografie van de auteur
Pierre Massuet (1698–1756), medisch en filosoof uit Frankrijk, lid van de Royal Society en vertaler van Locke, is een van de meest representatieve figuren van het gematigd rationalisme van de Verlichting. Opgeleid aan de cartesiaanse school maar gefascineerd door Newtons ontdekkingen, wijdde hij zijn werk aan de verzoening tussen empirische wetenschap en christelijke moraal. L’Élemens de la Philosophie Moderne vertegenwoordigt de meest volledige synthese van zijn denken: een populair handboek, maar geschreven met elegantie en diepgang, dat de fysica, metafysica en pneumatica verenigt in een eenheidsperspectief op het universum.

Drukgeschiedenis en verspreiding
De editie Chatelain van 1752 is de belangrijkste en meest complete, en wordt verspreid in de Franstalige en Nederlandse wereld. De Chatelain, actief in Amsterdam vanaf het einde van de 17e eeuw, specialiseerde zich in morele en filosofische werken van hoge typografische kwaliteit, vaak vergezeld van allegorische gravures en verklarende bijlagen. Het werk van Massuet kende een goed uitgeverssucces, gedeeltelijk herdrukt of geciteerd in verzamelingen van experimentele filosofie in de tweede helft van de achttiende eeuw. De gegraveerde platen weerspiegelen de grafiek van de Nederlandse wetenschappelijke iconografie, afgeleid van de Leidse en Parijse tradities.

Bibliografie en Referenties
Brunet III, 1554; Cioranescu 44875; Quérard VI, 507; Polgár, Répertoire des ouvrages scientifiques du XVIIIe siècle, p. 132; Graesse IV, 438; Taton, La Science au XVIIIe siècle, Parijs, 1966, pp. 112–114; Feingold, The Newtonian Moment, 2004, p. 89; Sommervogel V, 621; Vercruysse, Bibliographie des Chatelain, n. 312.