Jodocus Heringa Ez. - Christelijke Godgeleerdheid - 1831

Aangeboden: Een manuscript van Jodocus Heringa Ez. met als titel "Christelijke Godgeleerdheid". Op 16 november 1981 werd dit manuscript geveild bij Veilinghuis Van Gendt in het toenmalige pand aan de Keizersgracht 98 in Amsterdam (zie handgeschreven label voorin het boek).

--------------

Jodocus Heringa Eliza's zoon (1765-1840) werd geboren te Gorredijk op 14 oktober 1765. Hij studeerde theologie te Groningen waar hij in 1785 promoveerde. In 1792 werd Heringa bevorderd tot doctor in de theologie. Hij was achtereenvolgens predikant te Nijkerk, Vlissingen en Utrecht. Jodocus Heringa was van 1794 tot 1840 hoogleraar aan de Universiteit van Utrecht. Bijna een halve eeuw gaf hij les aan studenten die zich voorbereidden op een predikantschap in de toenmalige Nederlandse hervormde Kerk. Hij maakte de politieke turbulentie van die tijd van nabij mee – de nadagen van de Republiek, de Bataafse en Franse tijd, het jonge Koninkrijk der Nederlanden, de Belgische Opstand – en was betrokken bij allerlei religieuze omwentelingen: de ontmanteling van de publieke gereformeerde kerk, de opkomst van de zendings-, bijbel- en traktaatbeweging, de reorganisatie van het nationale kerkverband, de Afscheiding en Wederkeer. Talloze predikanten volgden zijn onderwijs en via hun werk in plaatselijke gemeenten ondergingen generaties gewone kerkgangers indirect ook de invloed van zijn kijk op de leer, de moraal en de beleving van het christelijk geloof.

In het licht van deze feiten zou je denken dat Heringa de geschiedenis is ingegaan als een bekend en belangrijk theoloog, minstens zo relevant voor de Nederlandse kerkgeschiedenis als Gomarus, Arminius, Voetius, Coccejus, Scholten, Gunning, Kuyper, Bavinck, Noordmans, Miskotte, Berkhof of Van Ruler, om maar een rij van grote namen te noemen. Niets is minder waar: Heringa is voor velen een grote onbekende, aan wie nog nooit een biografie is gewijd. Aan de duur van zijn loopbaan kan het niet liggen: die overtrof zelfs de 42 dienstjaren van zijn zeventiende-eeuwse voorganger Voetius, in wiens huis achter de Domkerk hij overigens woonde. Een oorzaak van de vergetelheid is dat hij geen standaardwerk of bestseller heeft nagelaten waarmee het nageslacht hem in herinnering kon houden. Er zijn slechts enkele gelegenheidsverhandelingen van zijn hand in druk verschenen.

(...)

Als historici zullen wij echter elke stem of stroming uit het verleden in eigen recht en waarde moeten beschouwen en bestuderen. Daar zijn uiteindelijk ook gelovigen van nu mee gebaat, ook theologen die zich bij hun denkwerk voor de toekomst hoogstens willen laten inspireren door voorgangers die zich in hun ogen op het hoogste niveau bewogen. Daarom verdient ook een Heringa alle aandacht, als theoloog die ruimte kreeg en nam om talloze tijdgenoten in zijn kerk en land te dienen met zijn kennis, inzicht en ervaring. Zoals gezegd liet hij geen grote gedrukte werken na, maar wel een omvangrijk handschrift – 778 kwartobladen Latijn – waarin hij de hele christelijke theologie behandelde. Het bevat de stof waarmee hij tientallen jaren de Utrechtse theologiestudenten in het auditorium bij de Dom bediende. Het bevindt zich in het familiearchief dat bewaard wordt bij de Utrechtse Universiteitsbibliotheek.

Leerlingen die college liepen bij Heringa hielden gewoonlijk hun eigen dictaat bij. De meeste daarvan zijn uiteraard verloren gegaan, maar hier en daar zijn exemplaren in archieven of bibliotheken terecht gekomen. Eén ervan is gesteld in het Nederlands en biedt onder de titel ‘Christelijke godgeleerdheid’ een beknopte versie van vrijwel het complete origineel van de hoogleraar zelf. Het bevindt zich in de verzameling van Tresoar, het cultuurhistorisch centrum van de provincie Fryslân in Leeuwarden.

[Bron: Vrije Universiteit Amsterdam]

--------------

Het unieke manuscript dat ik hier aanbied is een door Jodocus Heringa zelf geschreven samenvatting (253 p.) van zijn uitgebreidere Christelijke Godgeleerdheid (398 p.). In Tresoar, het erfgoedbibliotheek van Leeuwarden, bevindt zich het uitgebreidere origineel van Heringa. Deze werd omstreeks het jaar 1830 voltooid. Hoogstwaarschijnlijk begon Heringa na voltooiing van zijn complete Christelijke Godgeleerdheid met de samenvatting ervan. Voor het gemak houd ik het jaartal 1831 aan als jaar van voltooiing van Heringa's samenvatting van Christelijke Godgeleerdheid.

Band van halfleder. Rug met goudopdruk en rood marokijnen titellabel. Een weinig opvallende open kier aan de bovenzijde van de rug en voorplat. Bindwerk uitstekend. De geschreven pagina's (niet allemaal even duidelijk) zijn genummerd. Inhoudsopgave voorin aan beide zijden beschreven. De rest aan één zijde beschreven. Tussen inhoudsopgave en begin van het eerste hoofdstuk bevinden zich 5 blanco bladen.


Totaal aantal geschreven pagina's : 19 + 234 = 253

Afm. 21,4 x 14,0 x 4,5 cm

Gewicht (zonder verpakking) : 0,9 kg