Tidiani Shitou (1933–2000) - Toi et moi (1975)

Tirage argentique - Signé(e)

Door de namen Seydou Keita of Malik Sidibé is in het Westen een Africaanse fotografie populair geworden waarbij de menselijke figuur centraal staat en die de populariteit van fotografiestudio’s uit de jaren zestig tot negentig benadrukt. Maar er is nog een groot aantal andere fotografen, die eveneens in studio werken, die nog ontdekt moet worden. En het is de eerste keer dat in Lyon een galerie voor beeldende kunst en fotografie daaraan mogelijkheden biedt. De verbazingwekkende beelden van de tweeling van de Malinese kunstenaar Tidiani Shitou (1933-2000) vinden hun oorsprong in de artistieke en culturele bijzonderheden van West-Afrika. Formele bijzonderheden: denk aan symmetrieën, hiëratisme en de terughoudende energie van beeldhouwkunst, en symbolische bijzonderheden. Zijn dubbele portretten, portretten van ouders, van vrienden, ver voorbij de figuur van een broederlijke liefde badenya (geboren uit dezelfde moeder), vertalen andere soorten affectieve relaties tussen individuen. Ze benadrukken de diepe band die twee mensen verenigt. De kunst van de fotograaf bestaat erin deze band te vertalen door een symbolische gelijkenis, door de gelijkenis tussen hen te versterken via houding, kleding (soms geleend), accessoires, de symmetrie van de compositie, totdat de illusie ontstaat van een totale identificatie, van eenzelfde gedeelde identiteit. Zijn portretten vieren dan een relatie terwijl ze deze tegelijk uitbeelden door gebruik te maken van symbolen: stereotype tweelingbeelden die ook terug te vinden zijn in de beeldhouwkunst en in vele andere alledaagse voorwerpen in West-Afrika. Ze zijn niet het onmiddellijke en realistische beeld van de individuen, maar wel de belichting van de dualiteit van de persoon en het ideële model en ideaal dat de tweevoudige echtgenoot vormt in de oorsprongsmythen. Beschermd door de goden dragen de tweelingen, hoewel ze soms als kwaadaardig worden gezien, geluk en symboliseren ze harmonie en billijkheid. Ze zijn een herinnering aan de oorsprong van de wereld en ze voeden een zeer vruchtbare verbeelding in sub-Saharisch Afrika. Het idee dat iedereen op zoek is naar zijn alter ego, naar zijn zielsverwandte - naar zijn tweelingbroer - vormt het zeer populaire thema in West-Afrika van het dubbele portret, vaak gelijkgesteld aan een tweelingportret. Een portret waarin het individu niet verdwijnt ten gunste van de dubbelbeeld, maar juist groeit door zijn dubbeltelling. Tidiani Shitou toont, in portretten van grote historische, etnologische en artistieke waarde, aan dat een doelbewust hedendaagse esthetiek ten dienste kan staan van een traditionele denkkader. Hij toont ook dat dankzij de fotografie klanten hun beeld hebben kunnen terugverwerven, en het zelfs opnieuw konden creëren, door de verschillende lagen van hun realiteiten aan te spreken en door hun eigen moderniteit en verhaal uit te vinden. Een gedachte drijft dit tussenpersoon-se designer van beelden: door beheersing van een adequaat medium het mogelijk maken om het mentale beeld van een radicale dualiteit van de persoon te vangen. C. Angelo Micheli El Hadj Tidiani SHITOU (1933 - 2000) Studio Photo Kodak Olore, Mopti, Mali Tidiani Shitou, lange tijd beschouwd als de beste fotograaf van zijn regio, produceerde in de jaren zeventig tot het jaar 2000, in zijn Studio Photo Gangal te Mopti, een aanzienlijk oeuvre. Het bestaat uit portretten maar ook uit foto’s van feesten en ceremonies, gemaakt in zwart-wit en daarna in kleur. Yoruba geboren in Nigeria, hij was aanvankelijk kleermaker en koopman. In Mali vanaf het eind van de jaren vijftig, stopt hij in Gao in 1962 waar hij werd opgeleid door de Nigeriaanse fotograaf Mahamane Awani, daarna in Bamako waar hij samenkomt met Malick Sidibé, voordat hij in Mopti aankomt. Daar vervolgt hij zijn opleiding naast de Malinese fotograaf Bosco Maïga en opent hij zijn studio in 1971. Maar nieuwsgierig naar alles heeft hij nooit opgehouden door Afrika ten zuiden van de Sahara te reizen om nieuwe ideeën op te nemen in contact met fotografen en kunstenaars. Zijn heldere, tedere en geamuseerde blik richtte zich op zijn mede-burgers in een grote variëteit aan portretten. De Peul, de Bozo, de Dogon, de Sarakole, de Bella en de Yoruba’s kwamen naar Studio Photo Kodak in Mopti (een zeer handelsstad op het kruispunt van de routes naar Djenné, Tombouctou en het Dogon-land) voor de diversiteit van houdingen, de vele accessoires die ze ter beschikking kregen en de kwaliteit van de beelden. Aan de kruising van modellen uit Westerse studiofotografie en een lokaal erfgoed, heeft hij zijn kennis verspreid in Mali. Hij is zeker een van de grote verspreiders van het Ibeji-portret, een dubbelportret in overslag ontwikkeld door de Yoruba in het kader van de cultus van de tweelingen. Hij gebruikte 6x6-apparaten en later een reflectielens voor kleur. Hoewel zijn portretten vandaag getuigen van de elegantie en de fantasie van een tijdperk, zijn ze rijk aan historische en antropologische documenten over de culturen, ze zijn vooral het spiegelbeeld van een artistiek werk dat verbonden is met de dromen van de modellen die naar een andere ideale realiteit streefden. Enkele foto’s van Shitou zijn in privécollecties en in het Sokkelund Museum van Kopenhagen terechtgekomen. Ze werden gepresenteerd op de Rencontres de la photographie de Bamako in 2001 en in het Indiana University Art Museum in april 2007. C. Angelo Micheli