Van Haecht/Barlandus - Hertoghen van Brabant - 1612

DE STERRE VAN DE HEERSERS: DIENSTIG DIENSTKONINGEN ICONOGRAFIE EN ARISTOCRATISCHE MEMORIE VAN DE ZEEUWSE LIED
Deze editie uit 1612 van Chroniicke vande hertoghen van Brabant vertegenwoordigt een van de meest voltooide editoriale dispositieven voor de constructie van aristocratische identiteit in de Zuidelijke Nederlanden tijdens de Oostenrijkse periode. Het gaat niet louter om een kroniek, maar om een werkelijk instrument voor de representatie van macht, waarin de hertogenlijke genealogie wordt vertaald in een visuele en narratieve opeenvolging die coherent is en die het heden kan legitimeren door de monumentaliteit van het verleden. De nobiliteit van de herten van Brabant wordt hier niet alleen verteld, maar tentoongesteld en tastbaar gemaakt via een systematische galerij van portretten, die als iconisch archief van soevereiniteit functioneert. De Nederlandse versie van Laurens van Haecht, afgeleid van de Latijnse matrix van Barlandus, vergroot het publiek en versterkt het identiteitskarakter van het werk, onderdompeld in een culturele context waarin volkstaal, historische herinnering en aristocratische bewustwording elkaar kruisen. De uitgave met Plantin-Moretus-adres van 1612 bevestigt dit plan, door het boek te transformeren in een representatie-object bestemd voor een publiek dat zich bewust is van de symbolische waarde van het geslacht en de dynastieke continuïteit.
MARKTWAARD
Voor een exemplaar in volledige tirage uit 1612 toont de markt het volumen, in gewone maar geheel intakte platen, in een indicatieve band tussen 800 en 1.500 euro.

FYSIEKE BESCHRIJVING EN STAND
Tijdgenoot-binding met opgerold nerven, ontbrekende bladen en tekenen van slijtage. Ex libris met de wapens van de Van Havre-familie.
Legenda geëtst onder het baronale wapen: “E. Van Havre”, wat waarschijnlijk wijst op een Émile / Eugène / Engelbert. Arduurdaan: het betreft een baroniale Wapen van de Zuidelijke Nederlanden (Brabant/Flamand gebied), met op de leeuwen als steunpilaren, typisch voor hoge adeldom, de koninklijke kroon boven het schild, en een complexe compositie met verdelingen en rijken van afkomst.
Tekst in gotische lettertype verdeeld over twee kolommen en een illustratief apparaat bestaand uit een kopergravure-voornaam en 42 volpagende prentgravures van de hertogen van Brabant, gegraveerd met sterke plastische impact en bestemd voor een sequentiële, bijna museale lezing. Bruinige verkleuringen, met gebruikssporen. In oude boeken, met een eeuwenlange geschiedenis, kunnen sommige imperfecties voorkomen die niet altijd in de beschrijving zijn vermeld. Blz. (2); 8nn; 232; 4nn; (2).

VOLLEDIGE TITEL EN AUTEUR
Chroniicke vande hertoghen van Brabant.
Antwerpen, Plantiinschen Winckel, 1612.
Laurens van Haecht Goidtsenhoven, Adrianus Barlandus.

CONTEXTE EN BETEKENIS
Het werk bevindt zich in het hart van de aristocratische cultuur van de Zuidelijke Nederlanden, waar dynastische herinnering geen louter leerstuk is, maar een politiek instrument. De nobiltijd van de hertogen van Brabant wordt opgebouwd als een ononderbroken lijn, een genealogische keten die de eeuwen overschrijdt en als fundament van territoriale legitimiteit dient. In die zin fungeert de Chroniicke als een speculum principis retrospectivum: het onderwijst de vorst niet, maar legt hem symbolisch neer, door hem in een visuele en historische continuïteit in te laten passen.
De opeenvolging van de 42 portretten is niet decoratief, maar structureel: elke hertog wordt geïsoleerd, monumentaal gemaakt en in een cumulatieve vertelling geplaatst die de opvolging transformeert in een vorm van politieke eeuwigheid. De toewijzing aan het artistieke circuit van Otto van Veen en Jan II Collaert plaatst het project in een geleerd en humanistisch georiënteerd milieu, waar beeldenschap een instrument is van kennis en tegelijk van propaganda. De aanduiding “nae ’t leven” suggereert een claim op authenticiteit die de documentaire waarde van de afbeeldingen versterkt, ook al handelt het om ideale reconstructies.
Vanuit aristocratisch oogpunt vervult het boek een essentiële functie: het zichtbaar maken van de nobelheid als belichaamde continuïteit. Het bloed is niet alleen wat wordt doorgegeven, maar ook het gezicht, de houding, de autoriteit. De lezer wandelt door een echte galerie van macht, waar elk beeld de vorige bevestigt en versterkt, een coherente en overtuigende visuele herinnering scheppend. In die zin anticipeert de Chroniicke op moderne vormen van dynastieke representatie en kan het gelezen worden als een iconografische atlas van soevereiniteit over territoria.

BIOGRAFIE VAN DE AUTEUR
Laurens van Haecht Goidtsenhoven werd geboren in Mechelen in 1527 en stierf vermoedelijk in Antwerpen in 1603. Een figuur verbonden met hoge intellectuele en stedelijke kringen van de Zuidelijke Nederlanden, was hij auteur en vertaler die zich inzette voor de verspreiding van historisch en antiquariaat-teksten in volkstaal. Zijn activiteit situeert zich in een cruciale periode van culturele transitie, waarin humanistische kennis geleidelijk toegankelijk werd voor een breder publiek. De Chroniicke vormt zijn meest significante bijdrage, in staat om een Latijnse traditie om te zetten in een gedeelde identiteitsbasis.
BIOGRAFIE VAN DE OORSPRONKELIJKE AUTEUR
Adrianus Barlandus, geboren in Baarland in 1486 en overleden in Leuven in 1538, was een van de belangrijkste humanisten van de Zuidelijke Nederlanden. Professor aan het Collegium Trilingue en in dialoog met Erasmus, wijdde hij een groot deel van zijn productie aan de geschiedenis van de Nederlanse provincies. Zijn historische werk, gekenmerkt door humanistische strengheid en aandacht voor bronnen, vormt de basis waarop de Nederlandse versie van Van Haecht is ingebed, die de verspreiding vergroot en de functie verandert.

DRUKHISTORIE EN CIRCULATIE
De tekst is afgeleid van Ducum Brabantiae Chronica van Barlandus en kende een eerste vertaling naar het volkstaal met de editie van 1606, gedrukt in Antwerpen door Jan Baptista Vrients. De uitgave van 1612, verkocht bij de Plantiinschen Winckel door de Moretus, wordt algemeen beschouwd als de tweede editie of een nieuwe commerciële uitgave, met inhoudelijk identiek maar vernieuwde editoriale presentatie. Deze operatie getuigt van het succes van het werk en van de integratie ervan in het circuit van de grote Plantijnse drukkerij, die verspreiding en prestige garandeert. De mogelijke aanschaf van resterende kopieën van Vrients door de Moretus suggereert een materiële continuïteit naast de redactionele. De lange circulatie van de gravures, hergebruikt in latere contexten, bevestigt de autonome waarde van de iconografische cyclus en zijn succes door de tijd heen.

BIBLIOGRAFIE EN VERWIJZINGEN
DBNL, Chroniicke vande Hertoghen van Brabant, pagina van het werk, identificatie van 1612 als tweede editie van de Nederlandse versie
DBNL, Repertorium van geschiedschrijvers in Nederland 1500-1800, entry Haecht goidtsenhoven, Laurens van
Google Books, exemplaar Ghent University, druk Plantin-Moretus en illustratieve beschrijving
Van Someren, Beschrijvende catalogus van gegraveerde portretten van Nederlanders, melding van de nieuwe uitgave en de iconografische serie
Funck, Die deutschen Bücherillustrationen der Gotik und Renaissance, nr. 327
Graesse, Trésor de livres rares et précieux, vol. III, p. 195
Lipperheide, Sammlung für Kostümwissenschaft, Gb 13
Lovaniensia, Scholars, Adrianus Barlandus (1486-1538), biografisch profiel
Cataloghi d’asta Invaluable e Arenberg Auctions, materiaale beschrijvingen en verkoopsresultaten voor de editie 1612
De Slegte, antiquarische notitie over de circulatie van Vrients-kopieën en de interventie van Plantin-Moretus