lapis lazuli Bol- 720 g - (1)

Lapis lazuli (VK: /ˌlæpɪs ˈlæz(j)ʊli, ˈlæʒʊ-, -ˌli/; VS: /ˈlæz(j)əli, ˈlæʒə-, -ˌliˌ læˈzuːli/) is een dieppaars metamorf gesteente dat wordt gebruikt als een halfedelsteen en dat al sinds de oudheid om zijn intense kleur wordt gekoesterd. De naam ervan komt van het Perzische woord voor de edelsteen, lāžward,[1] en dient als wortel voor het woord voor “blauw” in verschillende talen, waaronder Spaans en Portugees azul en Engels azure. Lapis lazuli is een rots die hoofdzakelijk bestaat uit de mineralen lazuriet, pyriet en calciet. Al in de zevende millennium v.Chr. werd lapis lazuli gedolven in de Sar-i Sang-mijnen,[2] in Shortugai, en in andere mijnen in de Badakhshan-provincie in het moderne noordoosten van Afghanistan.[3] Lapis lazuli-artefacten, gedateerd op 7570 v.Chr., zijn gevonden in Bhirrana, wat de oudste site van de Indusbeschaving is.[4] Lapis werd door de Indusbeschaving (3300–1900 v.Chr.) zeer gewaardeerd.[4][5][6] Ronde lapis-kralen zijn gevonden in neolithische begraafplaatsen in Mehrgarh, de Kaukasus en zo ver als Mauritanië.[7] Het werd gebruikt in het begrafenis masker van Toetanchamon (1341–1323 v.Chr).[8]

Tegen het einde van de middeleeuwen begon Europa lapis lazuli te importeren om te malen tot poeder en ultramarijnpigment te maken. Ultramarijn werd gebruikt door enkele van de belangrijkste kunstenaars uit de Renaissance en Barok, waaronder Masaccio, Perugino, Titiaan en Vermeer; het werd vaak gereserveerd voor de kleding van de centrale figuren in hun schilderijen, met name de Heilige Maagd. Ultramarijn is ook aangetroffen in tandsteen van middeleeuwse nonnen en schrijvers, mogelijk als gevolg van het likken van hun penseel tijdens het produceren van middeleeuwse teksten en handschriften.[9]

Geschiedenis
Opgravingen van Tepe Gawra tonen aan dat Lapis lazuli in onwetende Mesopotamië werd geïntroduceerd ongeveer in de late Ubajdt-periode, ca. 4900–4000 v.Chr.[10] Een traditionele opvatting was dat de Lapis lazuli ergens 1.500 mijl naar het oosten werd gedolven – in Badakhshan. Inderdaad wordt het Perzische لاژورد lāžavard/lāževard, ook geschreven لاجورد lājevard, algemeen geïnterpreteerd als een oorsprong in een lokaal plaatsnaam.

Van het Perzisch is het Arabisch لازورد lāzaward de etymologische bron van zowel het Engelse woord azure (via Oudfrans azur) als Medieval Latin lazulum, wat betekende 'hemel' of 'lucht'. Om te disambigueren werd lapis lazulī ("steen van lazulum") gebruikt om naar de steen zelf te verwijzen, en dit is de term die uiteindelijk in het Middelengels is geïntroduceerd.[11] Lazulum is etymologisch gerelateerd aan de kleur blauw, en dient als wortel voor het woord voor blauw in meerdere talen, waaronder Spaans en Portugees azul.[11][12]

Mijnen in Noordoost Afghanistan blijven een belangrijke bron van lapis lazuli. Belangrijke hoeveelheden komen ook voort uit mijnen ten westen van het Baikalmeer in Rusland, en in de Andes in Chili, wat de bron is die de Inca gebruikten om artefacten en sieraden te snijden. Kleinere hoeveelheden worden gewonnen in Pakistan, Italië, Mongolië, de Verenigde Staten en Canada.[13]

Wetenschap en toepassingen
Samenstelling
Het belangrijkste mineraalcomponent van lapis lazuli is lazuriet[14] (25% tot 40%),[citation needed] een blauw feldspathoïde silikaatmineraal uit de sodalietfamilie, met de formule Na7Ca(Al6Si6O24)(SO4)(S3) ·H2O .[15] De meeste lapis lazuli bevat ook calciet (wit) en pyriet (metallic geel). Sommige voorbeelden van lapis lazuli bevatten augiet, diopsiet, enstatiet, mica, hauyniet, horneblende, noseaan en zwavelrijke löllingiet geyeriet.

Lapis lazuli komt gewoonlijk voor in kristallijn marmer als gevolg van contactmetamorfose.

Kleur

Lapis lazuli gezien onder een microscoop (x240 vergroting)
De intense blauwkleur is te wijten aan de aanwezigheid van het trisulfide-radikaal anion (S•−
3) in het kristal.[16] De aanwezigheid van disulfur (S•−
2) en tetrasulfur (S•−
4) radicalen kan de kleur verschuiven naar geel of rood, respectievelijk.[17] Deze radicale anionen vervangen de chloride-anionen binnen de sodaliet-structuur.[18] Het S•−
3 radicale anion vertoont een zichtbare absorptiebundel in het bereik 595–620 nm met hoge molaire absorptiviteit, wat leidt tot zijn heldere blauw kleur.[19]

Herkomst
Lapis lazuli wordt gevonden in kalksteen in de Kokcha-rivier-vallei van de Badakhshan-provincie in Noordoost-Afghanistan, waar de Sar-i Sang-mijnafzettingen al meer dan 6.000 jaar zijn doorwerkt.[20] Afghanistan was de bron van lapis voor de oude Perzische, Egyptische en Mesopotamische beschavingen, evenals de latere Grieken en Romeinen. Oude Egyptenaren verkregen het materiaal via handel met Mesopotamiers, als onderdeel van de Egyptisch-Mesopotamische betrekkingen en van oudtijdelijk Ethiopië. Tijdens de hoogtijd van de Indusbeschaving, circa 2000 v.Chr., werd de Harappan-kolonie, nu bekend als Shortugai, in de buurt van de lapismod mine gevormd.

Naast de Afghaanse afzettingen wordt lapis ook gewonnen in de Andes (bij Ovalle, Chili); en ten westen van het Baikalmeer in Siberië, Rusland, bij de Tultui-lazurietafzetting. Het wordt in kleinere hoeveelheden gewonnen in Angola, Argentinië, Birma, Ethiopië, Pakistan,Amazing quality deep blue colour lapis lazuli sphere frome afghanistan
Totale gewicht
: 844 gram

Kleur: Koningsblauw